Het Gooi

Van Toerisme

Ga naar: navigatie, zoek

Het Gooi (de naam is een oude nevenvorm van gouw), in formele teksten of ter afwisseling soms ook aangeduid als Gooiland, is een licht heuvelachtige Nederlandse landstreek in het zuidoosten van Noord-Holland met belangrijke beschermde natuurgebieden, authentieke dorpen en villabouw.

In zijn ruimste definitie beslaat het Gooi het gebied tussen de Utrechtse Eem, meer precies: de Gooyergracht, en de eveneens Utrechtse Vecht, maar traditioneel wordt alleen het Noord-Hollandse deel daarvan Het Gooi genoemd, en meestal alleen het zanderige, hoger gelegen gedeelte daarvan: het bosrijke gebied dat de noordelijke uitloper vormt van de Utrechtse Heuvelrug. Het hoogste punt in het Gooi is de Tafelberg (36,4 m) halverwege Blaricum en Huizen. Al ongeveer in het jaar 1000 v.Chr. was hier bewoning. In de 13de eeuw ontstond hier de bijzondere boerenzelforganisatie, de erfgooiers. De bevolking van het Gooi vergrijst nu relatief snel en er zijn relatief veel bejaardenhuizen. Er werd een plat dialect gesproken, het Goois, dat echter door de komst van de spoorlijnen en de omroep vrijwel verdwenen is.

De Gooise plaatsen zijn (in aflopende grootte): Hilversum (de grootste gemeente en centrumplaats), Huizen, Bussum, Naarden, Laren en Blaricum. Beide laatste plaatsen bezitten nog het meest een dorpskarakter, compleet met een authentieke Gooise brink. Weesp en Eemnes worden soms ook tot het Gooi gerekend, waarbij men dan in het Westen niet de rivier de Vecht maar het Amsterdam-Rijnkanaal als feitelijke grens neemt, en in het oosten niet de historische Gooyergracht (en de daaraan ongeveer parallel liggende autoweg A27), maar het Utrechtse riviertje de Eem. Deze plaatsen liggen echter historisch, landschappelijk en bestuurlijk (op de meeste niveaus) buiten het Gooi. Ze horen traditioneel bij respectievelijk de Vechtstreek en het Eemland, maar worden thans wel betrokken in het bestuurlijk overleg over een gemeentelijke herindeling van het Gooi en de Vechtstreek gezamenlijk.

Inhoud

[bewerk] Tip

Klikt u hier voor de leukste uitjes in het Gooi

[bewerk] Ligging en landschap

rihgt

Het Gooi ligt tussen Amersfoort en Amsterdam, tussen de Vecht en de Gooyergracht aan de west- en oostkant, en het Gooimeer en de Utrechtse weilanden aan de zuidkant. Het wordt tegenwoordig doorsneden door twee snelwegen: de A1 van oost naar west en de A27 van noord naar zuid. Bovendien ligt er de spoorweg van Amsterdam naar Utrecht via Hilversum, plus de lijn Amsterdam-Amersfoort en de Gooiboog, de directe lijn van Almere naar Bussum en verder.

Landschappelijk is het Gooi vrij uniek. De streek bezit een hoge zandrug in een verder vlak landschap aan oost- en westzijde, met meest weilanden. De vele overgangen van hoog naar laag, en van droog naar nat zijn belangrijk voor veel dieren en planten. Het hedendaagse Gooi was destijds omringd met verraderlijke hoog- en laagveengebieden die een natuurlijke grens vormden en het Gooi isoleerden van de Utrechtse gebieden in het zuiden, die langs de Vecht in het westen en langs de Eem in het oosten. Het Gooi biedt zo een grote variatie in landschapstypen met wateren aan de randen, gevoed door kwelwater van de hoge zandrug. Er zijn nog loof-, naald-, gemengde bossen, heide, grasland met zanderijsloten, landgoederen en unieke restanten van engen en meenten. Veel terreinen krijgen nu rijksbescherming (Naardermeer, Goois Natuurreservaat) en vormen waardevolle buffers tussen de oprukkende bebouwing. Ook uniek voor het Gooi is het consequent omzomen van veel heidegebieden met groene bosranden tot één vrijwel onafgebroken illusielandschap dat het zicht op de bebouwing voorkomt.

[bewerk] Cultuurhistorische aspecten

Het Gooi bezit een aantal cultuurhistorische aspecten die van landelijk en soms van internationaal belang zijn:

Prehistorische grafheuvels Doodwegen die naar het St.-Janskerkhof in Laren leiden De erfgooiers De enige esdorpen in de provincie Noord-Holland met herkenbare brinken: Laren en Blaricum De vesting Naarden met zijn vestingmuseum De oude vissershaven en dorpskern van Huizen De verdedigingslinies Hilversum: architectuurstad, radio- en televisiestudio’s Het buitenplaatsenlandschap van ’s-Graveland Hollandse waterlinie – noordelijk deel De Utrechtse Heuvelrug – noordelijk deel Het Gooise dialect - thans bijna verdwenen

[bewerk] Vervoer

De opkomst van het Gooi als vestigingsplaats voor "gegoede burgerij" hangt nauw samen met de goede bereikbaarheid van de streek vanuit Amsterdam en Utrecht. In de eerste instantie per trekvaart, maar vanaf het midden van de 19e eeuw door spoorlijnen naar Amsterdam, Utrecht en het Amersfoort en verder. Vanaf de jaren '50 van de 20e eeuw zijn de snelwegen A1 en A27 aangelegd. Deze snelwegen doorsnijden belangrijke natuurgebieden, wat een belemmering vormt voor bijvoorbeeld de Ecologische hoofdstructuur. In Hilversum ligt het grootste ecoduct ter wereld over de N524 en spoorlijn Amsterdam-Hilversum.

[bewerk] Natuur

Van oorsprong was het Gooi bedekt met bos en op de opengelegde gronden met heide; daarvan is nog veel over (Spanderswoud, Hilversumse Heide, Hoorneboegse heide, Bussumer heide). Dit zijn nu allemaal beheerde natuurgebieden, meest onder de stichting het Goois Natuurreservaat (ook de landelijke Stichting Natuurmonumenten heeft hier zijn hoofdkantoor in 's-Graveland). De Gooise natuur heeft een belangrijke recreatieve aantrekkingskracht, ook voor het nabije Amsterdam, en heeft bijvoorbeeld geleid tot de vestiging van ongeveer 20 maneges. Het Gooi heeft ook Nederlands oudste natuurmonument, het Naardermeer, met onder andere zijn unieke kolonie zwarte aalscholvers (phalacrocorax nigra). De Loosdrechtse Plassen, volgens sommigen geen deel van het Gooi, vormen een opmerkeljk contrast met de heide en het bos. De recreatiedruk is hier echter heel groot, zodat er voor veel natuurlijke ontwikkeling geen plaats meer lijkt.

[bewerk] Huidige ontwikkeling

Het gebied van de gemeenten Hilversum-Bussum-Huizen is nu zeer dichtbevolkt: sinds de aanleg van de spoorlijn tussen Amsterdam en Amersfoort in 1874 hebben eerst Hilversum en Bussum, na de aanleg van de tram in 1892 ook Laren en Blaricum en tenslotte Huizen zich versneld ontwikkeld.

Goois landschapstype: Weitje omgeven door bebossingHilversum is nu de belangrijkste en grootste plaats in het Gooi, en nam die rol in de 18de eeuw van Naarden over. Het is ook het inkoopcentrum voor de Gooiers (Hilvertshof), eerst vanwege de snelle industriële ontwikkeling (textiel en tapijten), daarna wegens de vestiging van een kantongerecht, de radio- en zenderfabriek van Philips in 1918 (NSF), en de omroepen. De NSF-fabriek leidde tot de vestiging van de publieke omroep (AVRO, VARA, KRO, NCRV, NTS, NOB en andere, zoals de commerciële omroepen) die nu als enige grote bedrijfstak in Hilversum over is. Het overwegend katholieke Hilversum, met zijn rijksmonument de Sint-Vituskerk, bereikte in 1965 103.000 inwoners, maar verloor veel bedrijven en kromp aanzienlijk in bevolking: in 2006 nog maar 84.000 mensen. De plaats werd in de jaren 1990-2000 de bakermat van de politieke Leefbaren-beweging.

Naarden kreeg in 1300 stadsrechten en ontwikkelde zich als garnizoensstad met onder meer textielindustrie, mede door de wolaanvoer van de Gooise heiden. Naarden was tot de 19de eeuw een belangrijke vestingstad; de perfect gerestaureerde (1964) vesting dient nu als Nederlands Vestingmuseum. Jaarlijks vindt hier het nationale fotofestival plaats. In de Grote of St.Vituskerk vindt traditioneel op Goede Vrijdag de Matthäuspassion van Bach plaats. Historisch gezien is Naarden de enige stad in het Gooi, maar thans is de vesting Naarden eerder een exclave van de stedelijke agglomeratie Bussum-Naarden.

Laren en Blaricum waren tot omstreeks 1850 kleine, arme boerendorpen. Vanaf de komst van de stoomtram in 1882, tot omstreeks 1950, vestigden zich hier vooral beeldend kunstenaars met beroemdheden als Anton Mauve (leermeester van Vincent van Gogh), Jan Sluijters en Ferdinand Hart Nibbrig. In 1911 vestigde de Amerikaanse kunstverzamelaar William Singer zich in Laren en zijn verzameling vormde het startpunt voor het Singer Museum. Laren en Blaricum zijn nu vooral woondorpen voor tv-sterren en de nouveau riche, die in de boom van de jaren 1990-2000 snel geld hebben verdiend. Blaricum is nu volgens het CBS de 'rijkste gemeente van Nederland'. Laren is de meest vergrijsde gemeente van Nederland.

Bussum ontwikkelde zich van woondorp tot een kleine woonstad sinds het met de zustergemeente Naarden een treinstation deelt. Bussum stamt als boerendorpje ongeveer uit het jaar 1000, en ging pas groeien in de 19de eeuw, toen het vanwege de spoorlijn en de natuur voor forensen aantrekkelijk werd zich er te vestigen. Ook de schrijvers Frederik van Eeden (met zijn kolonie Walden) en Herman Gorter lieten hun oog erop vallen. Daarna werd het een echte forensengemeente zonder veel eigen bedrijvigheid en groeide het sterk. In de jaren '50 vond vanuit de Bussum de eerste openbare televisieuitzending plaats, vanuit de inmiddels afgebroken Studio Irene. Na de jaren '80 nam de groei flink af en Bussum is nu één van de meest vergrijsde gemeenten van Nederland. De agglomeratie Bussum-Naarden-Hilversumse Meent is de tweede stedelijke kern van Het Gooi, na Hilversum, maar vóór Huizen, dat er qua inwonertal niet voor onderdoet. Dat komt vooral ook door haar ligging aan de spoorlijn van Amsterdam naar Hilversum.

Huizen was vanouds een boerendorp met kaasindustrie, maar toen het in de 19e eeuw uitgroeide naar het noorden is de visserij belangrijk geweest, tot de aanleg van de Afsluitdijk. Het dorp lag aanvankelijk aan de Zuiderzee, nu aan het Gooimeer. Na de oorlog is het traditioneel protestante Huizen, mede door een grote Philipsfabriek (nu gesloten) de snelstgroeiende gemeente van Het Gooi geworden, met eveneens de snelstgroeiende bedrijfsvestiging. De bevolking groeit nog, in tegenstelling tot die van Bussum en vooral Hilversum.

Westelijk van dit gebied ligt de Vechtstreek met plaatsen als Weesp en Muiden. De fusiegemeente Wijdemeren, met plaatsen als 's-Graveland en Kortenhoef, die grotendeels uit veenweidegebied bestaat, wordt ook tot het Gooi gerekend, met name sinds de gemeentelijke herindeling.

[bewerk] Het Gooi in het spraakgebruik

In het algemeen spraakgebruik wordt het Gooi vereenzelvigd met de omroepwereld en met de welstand van zijn bewoners. Vanwege de veronderstelde losbandigheid van de omroepwereld heeft men het wel over de Gooise matras. In de televisieserie Gooische Vrouwen leiden vier dames een decadent bestaan. Veel Nederlanders ergeren zich aan de Gooise r, die bijvoorbeeld te horen is in de liedjes van Kinderen voor kinderen ("Een kind ondej de evenaaj is meestal maaj een bedelaaj"). Als een auto niet wordt neergezet op een daarvoor bestemde plek wordt gesproken van Goois parkeren.


'Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel Het Gooi; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.

Teruggeplaatst van "http://toerisme.nl/wiki/Het_Gooi"
Aspecten/acties
Persoonlijke instellingen