Janskerk, Utrecht

Van Toerisme

Ga naar: navigatie, zoek

De Janskerk staat op het Janskerkhof in Utrecht. Ze werd kort na 1040 gesticht door bisschop Bernold en gewijd aan Johannes de Doper. Zij was in de Middeleeuwen een van de vijf kapittelkerken van de stad (de andere waren de Dom, de Salvatorkerk, de Pieterskerk en de Mariakerk).

[bewerk] Geschiedenis

De Janskerk was oorspronkelijk grotendeels identiek aan de even oude Pieterskerk, die ook door Bernold was gesticht. Belangrijkste verschil was het iets kleinere formaat van de Janskerk. Daarnaast bezat de Janskerk een ander westwerk met een halfronde apsis, maar deze apsis is waarschijnlijk een toevoeging uit de twaalfde eeuw geweest. De Janskerk vormde de noordelijke punt van het Utrechtse kerkenkruis.

Van de originele toestand in romaanse stijl zijn het schip en het dwarsschip grotendeels bewaard gebleven. De ronde zuilen uit rode zandsteen werden echter in de dertiende eeuw ommetseld tot vierkante pijlers. Een van de oorspronkelijke zuilen is uit het omringende metselwerk gehaald en in de noorderzijbeuk opgesteld.

Het kleine romaanse koor met crypte werd van 1508 tot 1539 vervangen door het huidige groots opgezette koor in laatgotische stijl, vermoedelijk naar ontwerp van Willem van Noort. Het oorspronkelijke westwerk met twee torens is in stappen verdwenen: in de veertiende eeuw is de noordelijke toren waarschijnlijk al ingestort; de tornado van 1674, die onder meer het schip van de Dom omverblies, bracht verdere schade aan, en de laatste resten van het westwerk, inclusief de zuidelijke toren, werden in 1682 gesloopt en vervangen door een eenvoudige nieuwe gevel. Tegelijkertijd is ook de Antoniuskapel vervangen door de hoofdwacht links naast de voorgevel. De rijkversierde gevelsteen uit 1660 is afkomstig van de voorganger van deze hoofdwacht.

Tot 1580 behoorde de kerk met de omringende immuniteit toe aan het kapittel van Sint-Jan. Na de Reformatie werd het koor ingericht als stadsbibliotheek (de voorloper van de Universiteitsbibliotheek), terwijl de Waalse en Engelse gemeenten in de rest van het gebouw preekten. In 1656 werd de Janskerk in gebruik genomen als hervormde kerk, hoewel de bibliotheek nog tot 1821 in het koor gehuisvest bleef. Om de kerk beter geschikt te maken voor de protestantse dienst, werd in 1657 de helft van de pijlers in het schip weggebroken. Deze zowel constructief als esthetisch onbevredigende toestand is bij de laatste restauratie, die van 1977 tot 1981 geduurd heeft, weer ongedaan gemaakt. Kort na de Franse tijd aan het begin van de negentiende eeuw deed de kerk tijdelijk dienst als kazerne voor Russische en Pruisische soldaten.

In de Janskerk wordt tegenwoordig iedere zondag een oecumenische dienst voor studenten gehouden.

[bewerk] Varia

Bezienswaardigheden in het interieur zijn onder meer de gotische graftombe voor Dirk van Wassenaer (†1465), proost van het Sint-Janskapittel, met liggend beeld van de overledene, en het grafmonument voor de student Balthasar Fredericus à Stosch uit 1743. Bijzonder is het grotendeels bewaard gebleven beschilderde houten tongewelf in het middenschip en dwarsschip; het dateert van na een grote stadsbrand in 1279. De kapittelzaal heeft achttiende-eeuws goudleren behang. Het orgel van Bätz en Witte hangt in het koor. Het dateert uit 1861. in de Janskerk is in 1491 Thomas Basin begraven, de verbannen bisschop van Lisieux die in opdracht van de paus over het proces van Jeanne d'Arc had geschreven. Zijn rustplaats is in het koor aangegeven. Een belangrijk romaans reliëf met een afbeelding van Johannes de Doper uit circa 1175-1200, afkomstig van het ambo in de Janskerk, wordt bewaard in het Centraal Museum in Utrecht.


Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel Janskerk Utrecht; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.

Aspecten/acties
Persoonlijke instellingen